"Bài chòi" - Trò chơi dân gian ngày tết ở Bảo Ninh-Đồng Hới-Quảng Bình
(Cập nhật: 05.01.2010 14:23)
 |
|
Hiện nay, ở các thôn của xã Bảo Ninh vẫn lưu giữ một trò chơi Tết gọi là bài chòi. Đúng như tên gọi của nó, người chơi ngồi trên một cái chòi cao từ 1,5 đến 2 m làm bằng tre, có mái che, trang trí đẹp.
Người ta dùng bộ bài có tên là bài tới, trong đó 30 quân bài mang tên: nhứt trò, thái tử, trạng hai, trạng ba, ông ầm, xe, gối, gà, sáu dây, tám dây, sáu tiền, tám tiền, nọc dượng, lá liễu, bạch tuyến, cữu sại v.v...chia cho 10 chòi, mỗi chòi 3 quân. Người cái hô bài cũng có bộ bài như vậy đựng trong một ống tre ghép trên một cái cọc cao hơn người đứng ( cao vừa tới mức người cái không nhìn được quân bài trong ống tre nhung vừa rút). Trước khi rút một con bài trong ống ra, người hô cái tùy thích cất lên một câu hò hay hát một bài ca nào đó rồi đưa tay lên ống tre rút một con bài và cũng với cái giọng ngân nga hò hát ấy, xướng tên con bài ra một cách đĩnh đạc. Chòi nào có con bài trúng với con bài của cái vừa xướng thì đánh ba tiếng mõ tức thì có một người trong ban tổ chức chực sẵn đến găm vào cái chòi ấy một là cờ nhỏ hình tam giác nhọn (gọi là cờ xéo). Cái lại ngân nga hát và tiếp tục rút bài từ ống tre ra và từng lượt xướng danh con bài lên, chòi nào có ba cờ xéo liền gọi là "tới" và xem như thắng một ván. Một đợt chơi của bài chòi gọi là một hội gồm 10 người chơi cho 10 chòi, nhưng chỉ được chơi 8 ván và trúng thưởng 8 phần. Hai phần còn lại chỉ dùng vào tổ chức cuộc chơi. Trong một hội chơi (nghĩa là trong 8 ván bài) nếu có chòi nào "tới " liên tục không cách bức nhau ba ván liền thì được thêm một phần thưởng ngoại lệ đặc biệt. Như vậy, cứ mỗi ván " tới" , người ta thu ba lá cờ xéo lại và cắm vào chòi đã "tới" một lá cờ vuông. Chòi nào tới liên tục không cách bức thì cắm cờ cùng màu, nếu ván này tới mà cách ba ván khác mới lại tới thì màu cờ vuông thay đổi. Mỗi lần có chòi tới thì trống kèn, âm nhạc nổi lên, có khi người hô bài lại hát lên một câu chúc mừng thắng lợi. Bài chòi lôi cuốn người xem nhiều hơn là người chơi bài, bởi nó không những vui chơi về mặt " may rủi" mà còn mang tính chất như biểu diễn văn nghệ. Những câu thơ, câu hò chúc Tết của người hô bài, những dàn nhạc đệm trong khi chơi của bài chòi là những hình thức cuốn hút đông đảo người xem. Mặt khác, khách chơi xuân vùng Đồng Hới thích bài chòi còn ở chỗ thử thời vận năm sắp đến lành hay không lành thông qua " vài hội " bài chòi. Đồng thời, nó là thứ trò chơi có thể cả gia đình, vợ chồng cùng tham gia " chễm chệ" trên một cái chòi cao, khi " tới" một ván thì có người "bưng" phần thưởng trên một khay đồng, phủ lụa điều rất trân trọng, đến tận nơi kèm theo một khúc hát chúc mừng . Đó là những nét" tâm lí" gây say mê đối với khách chơi xuân của bài chòi.
TH số 2 Bảo Ninh (Theo Nguyễn Tú- Địa chí Bảo Ninh) |